اينها آفريننده‌ى آن را بشناسيد كه تدبير و نقشه‌ى آن از يكى است و بس . عبده : موجودات آسمانى دسته‌هاى مختلفى هستند كه هر كدام داراى نظم و روش مخصوص هستند كه در آن نظم نقصى نيست و نظم هيچيك ناسازگار با نظم ديگرى نيست و هر يك پيوسته با روش مخصوص برگذار مىكند و همگى داراى يك نظم كلَّى عمومى هستند اين دليل است كه همه از يك اراده‌اى بىشريك آفريده شده است . * ( وَاخْتِلافِ اللَّيْلِ وَالنَّهارِ ) * - 164 عبده : اين آيه بعد از آيت خلق آسمان و زمين براى فهماندن اين است كه اختلاف در نتيجه‌ى برابرى خورشيد است با زمين و حركت آن است در برابر زمين و اين اختلاف و منافع و استفاده‌هاى بشر از آن ، همگى نشانه‌اى است بر يك ايجاد كننده‌ى اين نظم معيّن . * ( وَالْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِي فِي الْبَحْرِ ) * - 164 فخر : از راهنمائيهاى بر توحيد ، ساختمان كشتى است . و احتياج عدّه‌اى از بشر بزندگانى و مسافرت با كشتى و اثر بادها كه وسيله‌ى حركت كشتى مىشود و مجموعه‌ى اينها مولود نظم و تدبير است . * ( وَما أَنْزَلَ اللَّه ) * تا آخر - 164 فخر : اين جمله‌ها فصيحترين كلامى است كه با اختصار ، معانى متعدّد حيات نباتات را يادآورى مىكند . كشف الاسرار نوشته است : چون باران به زمين رسد و آن زمين مرده زنده شود بجنبد و شكافته گردد و از آن انواع نبات و اصناف درختان برآيد . بار لختى حلوا بار لختى روغن بار لختى دارو و لختى ترش . بار لختى شيرين لختى خوردن را و لختى پيرايه را و لختى هم ميوه و هم روغن . لختى غذاء آدميان لختى غذاى ستوران لختى غذاى مرغان . عاقل چون در نگرد داند كه اين ساخته را سازنده‌اى است و آراسته را آراينده‌اى و رسته را روياننده